top of page

Liberté, Égalité, Rentrée!

Madame Blogary
28 okt
5 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 2 nov

Onderschrift: Liberté, Égalité, Fraternité … et une bonne tasse de café! Madame Blogary overpeinst de laatste Franse opstand vanuit het relatieve comfort van haar Parijse appartement. Vive la rentrée!


Ah, september! Het seizoen van ontevredenheid

Er is iets heerlijk geruststellends aan de Franse kalender. Juli en augustus zijn om aan de stad te ontsnappen, op het strand te luieren, bij de rosé te blijven hangen en over de toeristen te klagen. September is om naar huis terug te keren, over de regering te klagen en de straat op te gaan.


Welkom bij la rentrée.


Voor wie het niet kent: la rentrée is veel meer dan het begin van het schooljaar. Het is een nationaal ritueel, een collectieve psychologische reset en blijkbaar een uitnodiging om alles te herontdekken wat er mis is met Frankrijk.


De kinderen keren terug naar de klas. De politici naar hun microfoons. De vakbonden stoffen hun spandoeken af. En ergens in Parijs is al iemand een demonstratie aan het plannen.


Tegen oktober lijkt het geheel op een slecht georganiseerd straatfeest, zonder muziek en met aanzienlijk meer traangas.


En Madame Blogary? Die blijft, dank u wel, binnen. Er staat koffie in de keuken, er liggen boeken naast haar laptop en ze heeft absoluut geen zin te ontdekken of het middagprogramma omgevallen vuilnisbakken, ingeslagen etalageruiten of weer een confrontatie met de politie bevat.


Een liefdesaffaire met Frankrijk, bemoeilijkt door de Fransen

Ik hou van Frankrijk. Van zijn taal, literatuur, architectuur, filosofische tradities, cafés, buitengewone regionale diversiteit en koppige overtuiging dat het leven meer moet inhouden dan werk en het vergaren van materiële bezittingen.


Ik hou ervan dat mensen een hele avond kunnen besteden aan het debat over de juiste bereiding van een vinaigrette, het vergelijken van zomervakanties en het plannen van hun volgende ontsnapping, die gelukkig maar een paar schoolweken verderop ligt.


Ik bewonder zelfs het Franse vermogen tot verzet.


Dit is immers een land waarvan de moderne politieke identiteit in een revolutie is gesmeed. Gezag in twijfel trekken is bijna een nationale sport, en er is iets diep bewonderenswaardigs aan een bevolking die niet elk regeringsbesluit zonder streng onderzoek slikt.


Maar moet alles meteen een confrontatie worden?


Moeten gerechtvaardigde grieven zo vaak op de boulevards overlopen, vergezeld van verstoring, vernieling en soms regelrecht geweld?


En waarom, o waarom, lijkt het altijd los te barsten net als iedereen terug is van de zomervakantie?


Misschien heeft het Franse nationale motto een seizoensgebonden aanvulling nodig:

Liberté, Égalité, Fraternité … et Manifestation à la Rentrée!


Het merkwaardige geval van de jaarlijkse Franse opstand

Frankrijk heeft een lange en vaak bewonderenswaardige geschiedenis van sociale bewegingen. Arbeidsrechten, betaalde vakantie en sociale bescherming zijn er niet gekomen omdat opeenvolgende regeringen zich op een ochtend gul voelden.

Protest heeft het land mee gevormd. Maar ergens onderweg lijkt het onderscheid tussen protest als democratisch instrument en confrontatie als politiek reflex te zijn vervaagd.

Vreedzame demonstraties zijn één ding. Etalageruiten inslaan, bedrijven plunderen en openbaar eigendom vernielen is iets heel anders.


En de ironie is bijna pijnlijk. Als de publieke diensten al kreunen, hoe helpt het dan iemand om bushokjes te slopen of infrastructuur te beschadigen?


Wie betaalt de reparaties? Wie mist een dagloon? Wie ruimt de rommel op?


Meestal gewone mensen. Ook degenen wier belangen de betogers zeggen te verdedigen.

Natuurlijk begrijp ik de frustratie. Stijgende kosten van levensonderhoud, bestaansonzekerheid, overbelaste publieke diensten en politieke desillusie zijn echte problemen. Maar woede begrijpen betekent niet dat je elke uiting ervan toejuicht.

En wat me echt verbaast: sinds wanneer is tegen iets zijn een politiek standpunt op zich geworden?


Te vaak lijkt de reactie minder af te hangen van wat er wordt voorgesteld dan van wie het voorstelt. Een volkomen verstandig idee kan onaanvaardbaar worden alleen omdat het van de verkeerde politicus, partij of regering komt.


Wat is er geworden van het beoordelen van het eigenlijke voorstel? Het wegen van de verdiensten, het bevragen van de aannames, het overwegen van de gevolgen en misschien zelfs toegeven dat iemand met wie we fundamenteel van mening verschillen af en toe een goed idee kan hebben?


Kritisch zijn is niet hetzelfde als dwars zijn. En een idee uit reflex afwijzen maakt ons net zomin tot onafhankelijke denkers als het blind aannemen ervan.


Misschien is het meest rebelse wat we tegenwoordig kunnen doen wel stoppen met kamp kiezen, lang genoeg om zelf te gaan denken.


Wat zullen de buren ervan denken?

Misschien maakt mijn internationale opvoeding me extra gevoelig hiervoor. Opgegroeid tussen landen, talen en culturele tradities heb ik nooit geloofd dat van een plek houden betekent dat je alles verdedigt wat de bewoners doen. Integendeel. Een beetje afstand laat nationale gewoonten soms juist des te vreemder lijken.


En als ik Parijs weer in een volgende onrustgolf zie wegglijden, begrijp ik niet hoe vernieling juist de vrijheid van meningsuiting en vergadering viert die Frankrijk terecht koestert.


Frankrijk is een van de grote culturele schatten ter wereld. Zijn bijdragen aan literatuur, filosofie, kunst, architectuur, wetenschap en politiek denken zijn enorm. Zijn steden en landschappen trekken bezoekers uit de hele wereld.


Toch zijn de beelden die af en toe het internationale nieuws halen die van brandende barricades, versplinterde ruiten, wolken traangas en straten vol puin.

Wat een afschuwelijke reclame voor zo'n prachtig land.


En de economische gevolgen? Frankrijk heeft al de reputatie van relatief hoge vennootschapsbelasting, uitgebreide arbeidsbescherming en ingewikkelde regelgeving. Voeg daar terugkerende verstoring en incidenteel geweld aan toe, en ik vraag me onwillekeurig af hoeveel potentiële investeerders besluiten dat vestiging elders minder hoofdpijn oplevert.


Figuurlijk en letterlijk.


Natuurlijk maken dramatische beelden goede televisie. Miljoenen mensen leiden hun gewone leven zonder ooit een cameraploeg aan te trekken, terwijl één brandende auto wereldwijd het nieuws haalt.


Maar reputatie telt. Net als de ervaring om hier daadwerkelijk te wonen.


Het is bijzonder triest te zien hoe een land waar je van houdt, ook al is dat onterecht of overdreven, met terugkerende taferelen van wanorde wordt geassocieerd.


En het is buitengewoon irritant dat de rest van ons verwacht wordt gewoon de schouders op te halen, nog een glas wijn in te schenken en het hele spektakel te accepteren als weer een charmante uiting van la vie française.


Culturele identiteit is geen eed van trouw

Waarmee ik, tamelijk onverwacht, bij culturele identiteit uitkom.

We denken bij cultuur graag aan taal, keuken, literatuur, tradities en charmante lokale gebruiken. Maar cultuur bepaalt ook hoe we ruziën, hoe we op gezag reageren en hoe bereidwillig we onze eigen aannames bevragen.


De Fransen zijn trots op hun rebelse geest. Terecht, tot op zekere hoogte. Maar wanneer verzet bijna automatisch wordt, is het dan nog uiting van zelfstandig denken? Of gewoon een andere vorm van conformisme, vermomd als rebellie?


Er zit iets heerlijk ironisch in een natie die vrij denken viert en soms opmerkelijk eensgezind lijkt in de vastberadenheid zich te verzetten tegen wie er toevallig aan de macht is. Een slecht idee wordt immers niet goed omdat het van iemand komt die we bewonderen. En een goed idee wordt niet slecht omdat het van iemand komt die we niet mogen.


Ik kan van Frankrijk houden zonder van elke Franse gewoonte te houden. Ik kan zijn revolutionaire erfgoed bewonderen zonder te geloven dat elk meningsverschil om een nieuwe ronde barricades vraagt. En ik kan het recht op protest verdedigen en me toch afvragen of voortdurende confrontatie de meest constructieve weg vooruit is.


Culturele identiteit is voor mij niet het kritiekloos omarmen van elke nationale traditie of collectieve reflex. Het is begrijpen waar die gewoonten vandaan komen en tegelijk vrij blijven ze te onderzoeken.


En misschien begint echte onafhankelijkheid van denken precies daar: in de bereidheid de eigen kant even streng te bevragen als de andere.


Intussen blijft Madame Blogary binnen, overpeinst nog een kop koffie en hoopt dat de Fransen ooit even enthousiast worden over samen oplossingen zoeken en doorvoeren als over problemen aanklagen, met vingers wijzen en zondebokken zoeken.


Vive la France. Mais, de grâce, laissez les poubelles tranquilles!

Recente blogposts

Alles weergeven
Langzaam ... maar zeker?

Een bespiegelend onderzoek naar slow living en moderne creatieve eenzaamheid. Hoe stille rituelen mijn persoonlijke proza vormgeven.

 
 
 

Opmerkingen


Het is niet meer mogelijk om opmerkingen te plaatsen bij deze post. Neem contact op met de website-eigenaar voor meer info.
bottom of page